Hydrogen xanh mở dư địa tăng trưởng mới cho doanh nghiệp Việt
Biến đổi khí hậu, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và sức ép giảm phát thải đang thúc đẩy nhiều quốc gia tìm kiếm những nguồn năng lượng sạch có khả năng thay thế nhiên liệu hóa thạch. Trong xu thế đó, hydrogen ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chiến lược trung hòa carbon của các nền kinh tế lớn.
Tại Diễn đàn “Năng lượng Hydrogen và tương lai công nghiệp không phát thải” tổ chức ngày 29/7 tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển ngành công nghiệp hydrogen. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành năng lực sản xuất và lợi thế cạnh tranh, thị trường vẫn cần một hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách, công nghệ, hạ tầng đến nguồn vốn.
Hydrogen trở thành mắt xích của nền kinh tế phát thải thấp
Theo TS Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, biến đổi khí hậu đang là một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển của nhân loại. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chịu tác động nặng nề, trong khi nhu cầu năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế vẫn tiếp tục gia tăng.
Bài toán đặt ra không chỉ là tìm kiếm thêm nguồn cung năng lượng, mà còn phải bảo đảm các nguồn năng lượng mới đáp ứng yêu cầu về tính bền vững, khả năng giảm phát thải và mức độ tự chủ của nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, hydrogen xanh được xem là giải pháp chiến lược của quá trình chuyển đổi năng lượng. Nguồn năng lượng này có thể thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch trong những lĩnh vực khó giảm phát thải như sản xuất thép, xi măng, hóa chất, điện và vận tải đường dài.
Không dừng lại ở vai trò của một loại nhiên liệu, hydrogen còn có thể trở thành nền tảng hình thành các ngành công nghiệp mới, kéo theo sự phát triển của thiết bị điện phân, hệ thống lưu trữ, vận chuyển, pin nhiên liệu và các dịch vụ kỹ thuật liên quan.
Đây chính là dư địa để doanh nghiệp công nghiệp, năng lượng, logistics và công nghệ Việt Nam từng bước tham gia vào một chuỗi giá trị đang được định hình trên quy mô toàn cầu.
Mục tiêu sản xuất tới 20 triệu tấn mỗi năm
Nền tảng chính sách cho ngành hydrogen tại Việt Nam đã được xác lập thông qua Chiến lược phát triển năng lượng hydrogen đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 165/QĐ-TTg ngày 7/2/2024.
Theo đại diện Vụ Dầu khí và Than, Bộ Công Thương, chiến lược định hướng phát triển đồng bộ chuỗi giá trị hydrogen, bao gồm sản xuất, lưu trữ, vận chuyển, phân phối và sử dụng. Quá trình này được xây dựng trên cơ sở khai thác hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy tăng trưởng xanh và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.
Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu sản xuất khoảng 100.000-500.000 tấn hydrogen xanh và hydrogen được sản xuất từ các quá trình có thu giữ carbon mỗi năm.
Đến năm 2050, sản lượng hydrogen phát thải thấp dự kiến đạt khoảng 10-20 triệu tấn mỗi năm. Cùng với việc đáp ứng nhu cầu trong nước, Việt Nam hướng tới từng bước hình thành thị trường hydrogen và phát triển hoạt động xuất khẩu.
Các mục tiêu trên cho thấy hydrogen đang chuyển từ một định hướng nghiên cứu, thử nghiệm sang một lĩnh vực có khả năng thu hút đầu tư quy mô lớn. Điều này mở ra cơ hội cho doanh nghiệp tham gia từ giai đoạn phát triển dự án, cung cấp thiết bị đến vận hành, phân phối và tiêu thụ sản phẩm.
Năng lượng tái tạo tạo lợi thế cho Việt Nam
PGS.TS Phạm Hoàng Lương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, cho rằng lợi thế quan trọng của Việt Nam nằm ở nguồn năng lượng tái tạo tương đối dồi dào.
Miền Trung và Nam Trung Bộ có tiềm năng phát triển các dự án điện mặt trời quy mô lớn. Trong khi đó, khu vực duyên hải miền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long sở hữu điều kiện gió thuận lợi, với tốc độ gió trung bình khoảng 8-10 m/s.
Đặc biệt, theo đánh giá được dẫn lại từ Ngân hàng Thế giới, tiềm năng điện gió ngoài khơi của Việt Nam có thể đạt tới 600 GW. Đây là nguồn điện sạch quan trọng để sản xuất hydrogen xanh thông qua quá trình điện phân nước.
Việc kết hợp các trung tâm năng lượng tái tạo với khu vực sản xuất hydrogen có thể giúp Việt Nam hình thành những cụm công nghiệp năng lượng mới tại các địa phương ven biển. Các cụm công nghiệp này không chỉ phục vụ nhu cầu trong nước mà còn có thể hướng đến thị trường xuất khẩu hydrogen và các sản phẩm dẫn xuất như ammonia xanh.
Tuy nhiên, ngành hydrogen trong nước hiện mới ở giai đoạn khởi đầu. Khoảng 500.000 tấn hydrogen được sản xuất mỗi năm tại Việt Nam chủ yếu là hydrogen xám hoặc hydrogen đen, được tạo ra từ than và khí tự nhiên.
Nguồn hydrogen này đang được sử dụng tại một số nhà máy phân đạm như Đạm Bắc Giang, Đạm Ninh Bình, Đạm Phú Mỹ và Đạm Cà Mau. Do sử dụng nguyên liệu hóa thạch, quá trình sản xuất vẫn phát sinh lượng khí thải carbon đáng kể.
Khoảng cách giữa hiện trạng sản xuất và mục tiêu phát triển hydrogen phát thải thấp cho thấy quy mô đầu tư, nhu cầu đổi mới công nghệ và thị trường thiết bị trong thời gian tới sẽ rất lớn.
Ba điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ
Theo PGS.TS Phạm Hoàng Lương, để hiện thực hóa các mục tiêu trong chiến lược quốc gia, Việt Nam cần tập trung giải quyết ba điểm nghẽn lớn.
Trước hết là hạ tầng truyền tải và kết nối. Sản xuất hydrogen xanh đòi hỏi nguồn điện tái tạo ổn định, trong khi nhiều khu vực có tiềm năng điện gió, điện mặt trời lớn lại nằm xa các trung tâm tiêu thụ và hệ thống công nghiệp.
Nếu hạ tầng lưới điện, cảng biển, đường ống và kho lưu trữ không được đầu tư đồng bộ, chi phí sản xuất và vận chuyển hydrogen sẽ khó đạt mức cạnh tranh.
Điểm nghẽn thứ hai là năng lực công nghệ. Phần lớn thiết bị điện phân, hệ thống lưu trữ và công nghệ pin nhiên liệu hiện vẫn phụ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Doanh nghiệp Việt Nam cần có cơ chế hợp tác, nhận chuyển giao công nghệ và từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.
Thách thức thứ ba nằm ở khung pháp lý. Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và phương pháp xác định mức độ phát thải đối với từng loại hydrogen.
Bên cạnh đó, cơ chế giá, chính sách ưu đãi đầu tư và phương thức chứng nhận hydrogen phát thải thấp cũng cần được hoàn thiện. Đây là cơ sở để doanh nghiệp đánh giá hiệu quả dự án, tiếp cận nguồn vốn và ký kết các hợp đồng tiêu thụ dài hạn.
Cơ hội tham gia chuỗi cung ứng xanh
Nhiều nền kinh tế đang áp dụng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng nghiêm ngặt đối với hàng hóa nhập khẩu. Vì vậy, khả năng sử dụng năng lượng sạch và kiểm soát lượng phát thải sẽ tác động trực tiếp tới sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
Hydrogen xanh có thể trở thành một trong những giải pháp giúp các ngành sản xuất có mức phát thải cao chuyển đổi công nghệ, đáp ứng yêu cầu của thị trường xuất khẩu và giảm nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cơ hội không chỉ nằm ở việc đầu tư các dự án sản xuất hydrogen quy mô lớn. Thị trường còn mở ra nhu cầu đối với thiết bị cơ khí, vật liệu, vận tải chuyên dụng, kho chứa, tư vấn kỹ thuật, bảo hiểm, tài chính xanh và các giải pháp số phục vụ quản lý chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, hydrogen là lĩnh vực cần vốn đầu tư lớn, công nghệ phức tạp và thời gian hoàn vốn dài. Do đó, sự tham gia của doanh nghiệp cần gắn với một chiến lược rõ ràng, lựa chọn đúng phân khúc và có sự liên kết giữa các nhà sản xuất năng lượng, doanh nghiệp công nghiệp, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý.
Từ một nguồn năng lượng mới, hydrogen đang dần trở thành một cấu phần của chiến lược công nghiệp và thương mại xanh. Nếu sớm tháo gỡ các điểm nghẽn về hạ tầng, công nghệ và chính sách, Việt Nam có thể tận dụng lợi thế năng lượng tái tạo để hình thành ngành công nghiệp hydrogen, tạo thêm động lực tăng trưởng và nâng cao vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu.
