Tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo động lực tăng trưởng ngành dầu khí
Đây là những vấn đề được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp nhấn mạnh tại Diễn đàn “Phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam: Đảm bảo tăng trưởng bền vững”, do Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức chiều 29/10.
Phát biểu tại Diễn đàn, Tổng Thư ký Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam Đào Quang Bính cho rằng, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong giai đoạn tới sẽ kéo theo nhu cầu năng lượng ngày càng lớn, đòi hỏi nguồn cung ổn định và hiệu quả khai thác tài nguyên được nâng cao.
Trong khi đó, ngành dầu khí đang đối mặt với nhiều thách thức từ suy giảm sản lượng tại các mỏ chủ lực, biến động địa chính trị, thị trường năng lượng toàn cầu đến áp lực chuyển dịch năng lượng, thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Vì vậy, hoàn thiện thể chế, tạo đột phá về chính sách được xem là điều kiện quan trọng để thu hút đầu tư và mở rộng dư địa phát triển.
Luật Dầu khí năm 2026, được thông qua ngày 23/8 và dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, được kỳ vọng tháo gỡ những vướng mắc kéo dài, hoàn thiện cơ chế ưu đãi, chia sẻ rủi ro và tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp.
Đánh giá về đạo luật này, ông Phan Đức Hiếu, đại biểu hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng những quy định mới góp phần giải phóng nguồn lực đầu tư, tạo thuận lợi cho hoạt động dầu khí và đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng.
Đáng chú ý, luật đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), đồng thời cải cách thủ tục hành chính. Một số cam kết trong hợp đồng dầu khí có thể được điều chỉnh theo cơ chế luật định mà không phải thực hiện lại toàn bộ quy trình phê duyệt. Luật cũng mở rộng điều kiện phát triển dịch vụ dầu khí và các hoạt động ngoài khơi, trong đó có công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon (CCS).
Tuy nhiên, chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi đi vào thực tiễn. TS. Đặng Thị Thu Hoài, Trưởng phòng Kinh tế Ngành và Địa phương, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng cần tiếp tục rà soát, tháo gỡ khó khăn cho các dự án quy mô lớn, có yêu cầu kỹ thuật phức tạp. Cơ chế khuyến khích đầu tư cũng phải tính đến đặc thù rủi ro cao, thời gian thu hồi vốn dài của hoạt động tìm kiếm, thăm dò và khai thác dầu khí.
Bên cạnh đó, việc phối hợp giữa các khâu trong chuỗi khí - điện cần được tăng cường, tránh tình trạng thiếu đồng bộ làm ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả dự án.
Từ góc độ doanh nghiệp, Phó Trưởng ban Chiến lược Petrovietnam Đặng Thanh Tùng cho biết, Tập đoàn định hướng nâng cao hiệu quả hoạt động cốt lõi, phát triển chuỗi giá trị tích hợp, hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng, mở rộng có chọn lọc sang lĩnh vực năng lượng mới và tăng cường năng lực khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế.
Để hiện thực hóa các mục tiêu này, doanh nghiệp cần một môi trường chính sách minh bạch, ổn định, có khả năng dự báo; đồng thời bảo đảm tính thống nhất giữa Luật Dầu khí, Luật Điện lực và các quy định về đất đai, môi trường. Đối với những dự án năng lượng quy mô lớn, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý, hợp đồng bao tiêu đầu ra và cơ chế giá rõ ràng nhằm tạo điều kiện huy động vốn dài hạn.
Quy hoạch phát triển cũng cần được triển khai theo hướng tích hợp, kết nối đồng bộ nguồn cung với thị trường tiêu thụ, hệ thống cảng, kho, đường ống và khu công nghiệp. Đây là yếu tố quan trọng để hạn chế rủi ro, tránh đầu tư manh mún và nâng cao hiệu quả toàn chuỗi.
Không chỉ tháo gỡ rào cản đầu tư, ngành dầu khí còn cần chuyển dịch sang các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô. Trong đó, chế biến sâu, hóa dầu, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ là những hướng phát triển cần được ưu tiên. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, tự động hóa và chuyển đổi số cũng sẽ góp phần tối ưu vận hành, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Với kinh nghiệm triển khai các công trình biển và lợi thế về hạ tầng, ngành dầu khí có điều kiện tham gia phát triển điện gió ngoài khơi, hydro xanh, amoniac xanh và công nghệ thu giữ, lưu trữ carbon. Đây không chỉ là những lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng mới mà còn giúp ngành thích ứng với xu hướng chuyển dịch năng lượng.
Các ý kiến tại Diễn đàn cho rằng, hoàn thiện hành lang pháp lý cần song hành với đổi mới mô hình phát triển, thúc đẩy khoa học công nghệ và nâng cao năng lực doanh nghiệp. Việc tháo gỡ những điểm nghẽn về đầu tư, cơ chế giá và chia sẻ rủi ro sẽ tạo nền tảng để ngành dầu khí huy động nguồn lực, phát huy vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng và đóng góp vào tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.
